پيشرفت علم پزشكى ، آن را تشريح بكنند در اين صورت حكم كالبد شكافى جسد مسلمان چيست ؟ اين پرسش برمىگردد به اينكه آيا اراده و خواست انسان در تغيير حكم اوّلى يا ثانوى نقش دارد يا خير ؟ فتواهاى فقيهان در اين موضوع ، متفاوت بلكه متناقض است . برخى وصيّت به كالبد شكافى را جايز و نافذ دانسته‌اند و بعض ديگر آن را بىاثر شمرده‌اند ؛ به عنوان نمونه : آية اللّه خوئى مىفرمايد : الوجه في حرمة قطع عضو من الأعضاء الميّت هو هتكه و عدم احترامه ، و لا هتك مع إيصائه بنفسه بذلك ؛ « 1 » علت حرمت بريدن عضوى از اعضاى مرده ، هتك حرمت و بىاحترامى به او است و در صورت وصيّت ، هتك و بىاحترامى نيست . امّا فقيه ديگرى مىگويد : لا يجوز ؛ لأنّ حرمة الميّت كحرمة الحيّ و الوصية لا أثر لها في ذلك ؛ « 2 » جايز نيست ، زيرا مرده مانند زنده احترام دارد و وصيّت هيچ‌گونه تأثيرى در اين مورد ندارد . هم‌چنين دو تن از مراجع كنونى ، اين سؤال شد كه : آيا مجازيم مسلمانى را كه وصيّت كرده ، بعد از وفاتش ، وى را تشريح كنند ، تشريح نماييم ؟ در پاسخ به اين پرسش ، دو فتواى كاملا مخالف داده‌اند : يكى فرموده : جايز نيست ( صافى ) و ديگرى فرموده است : جايز است ( فاضل ) . به هر حال ، موضوع وصيّت مورد اختلاف است و دو ديدگاه مخالف يكديگر در خصوص آن وجود دارد . امّا در مورد وصيّت به منع از كالبد شكافى ، كسى سخن نگفته است . گويا مسلّم گرفته‌اند كه منع شخص مانع جواز كالبد شكافى است ، درحالىكه از نظر

--> ( 1 ) . صراط النجاة ، ج 1 ، ص 353 . ( 2 ) . همان ، آية اللّه جواد تبريزى ، ج 1 ، ص 353 .